Joan den urtarrilaren 28an, sortu berri den A PLATAFORMAk genero berdintasuna defenditzen dutenen zenbait ordezkari bildu zuen San Telmo Museoan. Arlo artistikoan murgilduta dauden artista eta profesionalen eskubideen alde lan egitea dute helburu.

Ekimenera, Kultura sailburua eta berdintasun teknikaria joan ziren hainbat taldek arlo honen inguruko proposamenak aurkeztu baitzituzten. Bileran, plataformari buruzko sarrera labur bat egin eta gero, zenbait adituk eta taldek, artearen arloan emakumearen lanaren ikusezintasunaz aritu ziren: MAV, Wikihistorias eta Feministaldia kolektiboak, besteak beste.

Bertaratu ziren kolektiboen aurkezpenak amaitzean, talde-lanetan bildu eta zein norabide hartu behar zuten aztertzen hasi ziren.

Euskadin emakumeen lan artistikoa ezagutzera emateko erakusketak eta ekimenak antolatzeko proposamena egin zen. Berdintasun legeak zabaltzeko aukeraz ere hitz egin zuten, esparru artistiko guztietan praktikan jartzeko asmoz.

A PLATAFORMAK antolatutako topaketan, eskubide berdintasuna aldarrikatzeko eta kultur sistemaren gabeziari aurre egiteko hainbat estrategia eta ekintza gauzatzeko beharra dagoela ondorioztatu zen. Horregatik, bi hilabetean behin Euskal Autonomia Erkidegoko lekuren batean elkartzeko erabakia hartu zuten. Kudeatzaile organoa birakaria izango da eta hurrengo topaketa martxoaren 24an egingo da. Plataforma irekia da eta interes berdinak defendatzen dituen edozein pertsonak edo kolektibok har dezake parte. Edozer kontsulta egiteko helbide elektronikoa: plataforma.arekin@gmail.com

San Telmo Museoak Caracaseko Kopiatzailea koadernoa digitalizatu du, garrantzi handiko pieza hau musoko “Aztarnak Oroimenean” erakusketan dago ikusgai.

Formatu handiko koaderno honek 953 orri ditu eta Caracaseko Erret Konpainia Gipuzkoarrak 1781-1782 bitartean jasotako komunikazioak biltzen ditu. Historia, ontzi-arloa, komertzioa edota politikari buruzko dituen datuak balio handikoak dira Gipuzkoako historia ezagutu ahal izateko.

Gipuzkoako hainbat akziodunek Venezuelako kakaoaren merkatua kontrolatzeko Donostian sortu zuten enpresa zen Caracaseko Erret Konpainia Gipuzkoarra, “La Guipuzcoana” bezala ere ezagutua. Izan ere, konpainia hau izan zen, besteak beste, Donostiako alde zaharrean dagoen Santa Maria elizaren sustatzaile nagusia.

Pieza honen digitalizazioari esker, bisitariak liburu honetan jasotako informazioa kontsultatu ahal izango du museoan bertan, San Telmo Museoko artxiboaren bidez.

Taldearen zuzendaria, Francesco D’ Errico arkeologo italiarra, Praileaitzeko indusketen zuzendariarekin, Xabier Peñalverrekin eta Sonia San José arkeologoarekin, aritu zen lanean “Aztarnak Oroimenean” aretoan, lepokoa aurki daitekeen erakusketa aretoan, alegia.

Duela milaka urte lepokoaren zintzilikariak egiteko erabili ziren errekarrien osagarri mineralak aztertzen ditu XRF testak. Horrela, zientzialariek hauen jatorri geografikoa zehaztu ahal izango dute, hau da, aztarnategiaren inguruko ibaiak ikertuz, Praileaitzeko antzinako bizilagunak lehengai horiek nondik atera zituzten jakin ahalko da, gertuko ibaietatik edo urrunagotik ateratzen zituzten, hain zuzen.

2400 bisita inguru izan ditu San Telmo Museoan amaitu berri den “Historiaurrearen abentura Gipuzkoan” erakusketak. Gainera, hauetatik, erdiak baino gehiagok erakusketarekin batera antolatu diren hitzaldi, bisita eta tailer didaktikoetan parte hartu du.

Erakusketaren osagarri gisa egin diren jarduerek oso harrera ona izan dute, batik bat 2011ko azaro eta abendu bitartean programatutako adituen bost hitzaldiek eta erakusketa osoan zehar egin diren familia eta taldeentzako tailerrak.

Hitzaldien artean Juan Luis Arsuaga arkeologoarena nabarmendu zen. Ekitaldi aretoa betetzeaz gain, beste areto bat ireki behar izan zen kanpoan gelditu zen jendeak hitzaldia zuzenean jarrai zezan, proiektore baten bidez. Tailerretan ere, 65 familiak eta 11 taldek parte hartu dute, 520 pertsona inguru, hain zuzen.

Aranzadi Zientzia Elkartearekin lankidetzan egin den lan honek Gipuzkoan historiaurreko arkeologiak izan dituen ikerketa etapa desberdinak jorratu ditu. Erakusketa ikusteko gogoz gelditu denak aukera izango du aurrerago, San Telmotik Gipuzkoako beste hainbat herrietara eramateko asmoa baitu Aranzadi Elkarteak.

“Historiaurrearen abentura Gipuzkoan” erakusketa bisitatzeko azkeneko egunak dira datorren igandean amaituko baita, urtarrilak 15ean. Asteburuko ordutegia 10:30etatik 14:00etara eta 16:00etatik 20:00tara izango da.

Erakusketa amaitu baino lehen “Historiaurreko margoak” izeneko azken tailerra eskainiko da. Helburua historiaurreko munduan murgiltzea da modu didaktiko eta aktibo batean, historiaurreko margoak ardatz izaki. Jarduera larunbat honetan izango da 17:00etan, gazteleraz eta euskaraz.

Orain arte erakusketarekin batera egin diren tailer guztiek harrera oso ona izan dute eta ildo bera jarraituz, hau ere familiei zuzenduta egongo da. Ekitaldia museoko Hezkuntza Tailerrean burutuko da, 2. solairuan. 5 euro balioko du familia bakoitzeko eta ez da beharrezkoa aurrez hitzordua hartzea.

Ostegunero Bokado taldeak kudeatzen duen San Telmoko kafetegiak, pintxo berri bat dastatzeko doako aukera eskaintzen du. Bertako sukaldari nagusiak, Paul Arrillagak, zein pauso jarraitzen dituzten argitu digu: “Astero produktu bat aukeratzen dugu eta osagai horrekin hainbat proba egiten dugu nahi duguna lortu arte”.

Berrikuntzarako eszenatoki paregabea bihurtu da, beraz, San Telmoko gastro-kultura gunea. Astean zehar landutako produktu horren emaitza da bertako sukaldari taldeak ostegunero, 20:00etatik 22:00etara,  banatzen duen pintxoa. “Bezeroek eskatzen duten edariarekin batera pintxoa ematen diegu proba dezaten”, azaldu du Arrillagak.

Gainera, pintxoarekin batera txartel bana ematen zaie bezeroei “mokadua zer iruditu zaien” azaldu dezaten. “Oro har arrakasta izan duela ikusten badugu balioztatu eta gure sortze-zerrendara gehitzen dugu pintxo berri gisa”, argitu du sukaldariak.

“Fellini, Fellini y ….Fellini”, honela dio bisitarien liburuan dagoen idatzia. “¡Iremos al infierno con tu obra” aipatzen du tonu satirikoan beste batek. San Telmo Museoan dagoen Federico Fellini. Ilusioen zirkua erakusketak erreakzio ugari sortu ditu bisitariengan: marrazkiak, artistari eskainitako testuak, esker oneko mezuak…badirudi zinegile italiarraren sortze lanak inspiratu egiten duela gerturatzen de oro.

Museoan dagoen erakusketa honek sentsazio ezberdinak sortzen ditu bertaratuen artean eta askok beraien iritzia adierazi nahi izan dituzte bisitarien liburuan: “gracias por haberme hecho soñar” edo “recuerdos de juventud. Estupendo” komentario nostalgikoenen artean daude. Egon dira baita ere idatzi alaiak, besteak beste: “sólo se vive 1 vez, ¡disfrutémoslo!”, “hoy la vida es dolce!” edo “en honor a Fellini, y a su fabuloso mundo, ¡vamos a brindar con Martini y champan!”

Zinemagileak ederki islatu zuen bere irudimena berak sortutako ametsen liburuan. Lan honek ere bisitarien alde sortzaileena piztu du, emakumeen marrazki iradokitzaileen edota Felliniren zineko irudi ezagunenen zirriborroen bidez. Hausnarketa interesgarriak egiteko ere balio izan du, adibide dira “los genios desmenuzan lo cotidiano, rebasan la esfera de lo creíble y perduran eternamente, ¿o no?” edo “creo que desde hoy yo también inventaré mis recuerdos” bezalako esaldiak.

Eskerrik asko, grazie, gracias, thank you…jendeak behin eta berriro eskertu dio zinegileari bere jeinutasuna eta museori zoriondu dio erakusketagatik: “Erakusketa hagitz polita da! Merezi du ikustea!, “un homenaje necesario a un maestro inmortal. Zorionak!”, “estravaganzza!! Bravo” o “liluratua noa”. Baten batek erakusketari buruzko artikulua ere idatzi du bere blogean.

Gogorarazten dizuegu doan bisitatu dezakezuela erakusketa urtarrilaren 8ra arte eta egunero doako bisita gidatuak daudela, 17:00etan euskaraz eta 18:30ean gazteleraz. Asteburutan ere badira bisita gidatuak goizez.

‘Arkitektura: film mintzairak’ egitasmoaren barruan antolatu diren hitzaldi eta proiekzioez gain, San Telmo Museoak beste hainbat jarduera programatu ditu aste honetan. Asteazkenean, abenduak 14, Ane Albisuk “Santo Tomasetan nola jantziko zara?” hitzaldi-tailerra eskainiko du, 19:00etan.

Euskal Herriko tradiziozko jantziak izan duen bilakaerari eta erabilerari buruz hitz egingo du Albisuk, Ikerfolk-eko jantzi saileko arduradunak, eta nola atondu behar den ere erakutsiko du. Azken ehun urteotan geure jantzi eta janzkerek egin duten ibilbidea irudien bidez aditzera emateaz gain, hainbat janzki nola jantzi izan diren eta nola janzten diren azalduko du era praktikoan. Ekitaldia museoko Hezkuntza tailerrean (2.solairua) egingo da. Euskaraz izango den 2 ordu inguruko tailer honetako sarrera librea izango da, jarleku guztiak bete arte.

Larunbatean, abenduak 17, Migratzailearen Nazioarteko Eguna dela eta, Oskar Tejedoren “Compañeras de viaje” (2011) dokumentala proiektatutako da gazteleraz museoko Ekitaldi Aretoan, 18.00etan. Honetan, familiak bere seme-alabak zaintzen dituen bitartean, hartzen dituen herrian zaharrak edota haurrak zaintzen dituzten emakumeen bizitza islatzen da. Sarrera librea izango da, jarleku guztiak bete arte. Emanaldiaren ondoren solasaldirako aukera izango da. Bitartean, museoko liburutegian eguberriari buruzko tailer bat egingo dute, haurrei zuzenduta.

Egun berean, “Historiaurreko bizimoduak” familientzako tailerra egingo da, 17:00etan. Historiaurrearen abentura Gipuzkoan erakusketari loturiko familientzako tailerra, modu didaktiko eta aktibo batean historiaurreko munduan murgiltzeko helburua duena. Tailer honetan lehen gizakiak nola bizi ziren ikasiko da. Ele bitan egingo dute ekitaldia museoko Hezkuntza Tailerran eta 90 minutu inguruko iraupena izango du. Ez da beharrezkoa aurrez hitzordua hartzea baina plaza kopurua mugatua da. Kostua 5 euro familia bakoitzeko.

Hirugarren urtez, Cristina Enea Fundazioak eta Donostia 2016ko Europako Kultur Hiriburuaren bulegoak, ‘Arkitektura: film mintzairak’ egitasmoa antolatu dute, aurten San Telmo Museoarekin batera. Edizio honetako gaia ‘Gerraren eraikuntza’ da, abenduaren 16ra arte iraungo du, eta ekimena Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialaren babesarekin egiten da.

Aurtengo edizioan, gerra eraikuntza gisa landuko da bai komunikabideen eta baita arkitekturaren ikuspegitik. Hala, gerrak eta arkitekturak gure inguruneko paisaia zehazterakoan eta hirigintza garatzerakoan dituzten berdintasun eta ezberdintasunak aztertuko dira proiekzio, hitzaldi eta tailerren bidez.

“Arkitektura: film-mintzairak” programaren III. edizioaren barnean San Telmo museoan, gerra eta eraikuntzen inguruko hitzaldi (19.30ean) eta proiekzioak (20.30ean) antolatu dira. Filmak jatorrizko hizkuntzan proiektatuko dira, gaztelerazko azpitituluekin. Sarrera librea izango da jarleku guztiak bete arte.

Gaur, abenduak 13, zikloaren aurkezpena 19:00etan izango da. Ordu erdi beranduago, Pedro G. Romerok “Historia de dos ciudades” hitzaldia eskainiko du eta ondoren, bi proiekzio egingo dira: Fernando Mignoni zinemagilearen “Nuestro culpable” (1937, 88’) eta Carlos Arévaloren “Rojo y negro” (1939, 76’).

Abenduak 14an Miren Jaiok “Kanaletako urak zeharkatzen dituzten ontziak jitoan” hitzaldia eskainiko du (euskaraz) eta jarraian Dusan Makavejev zinemagilearen “Sweet movie” (1974) proiektatuko da. Ostegun honetan, hilak 15, José Miguel de Prada Poolek “Emergencias y catástrofes” izeneko konferentzia egingo du. Pelikulei dagokienez, aldaketa bat egon da programazioan, John Boorman britainiarraren “La selva Esmeralda (1985)” ikusi beharrean, Bahman Ghodiren “Las tortugas también vuelan” proiektatuko da, 2004an Urrezko Maskorra irabazitakoa filma (91’).

Zikloari amaiera emateko, José Díaz Cuyásek “Movilizados por lo auténtico: turistas, soldados, artistas” gaia jorratuko du eta Alexander Sokurov errusiarraren “Spiritual Voices” (1995) pelikula proiektatuko da.

San Telmo Museoak, 2011. urtean ateak berriro ireki dituenez geroztik, bere helburuen artean du euskal gizartean errotik txertatzea hiritar, enpresa eta erakundeentzat erreferentzia zentro bilakatuz.

Kalitatezkoa eta eskuragarria den kultura geroz eta gehiago eskatzen duten gipuzkoar eta euskal herritarrek bultzaturik, San Telmok gizarteari proiektuan parte hartzeko eskatu nahi dio.

Horretarako, museoak babesle eta bazkideak geureganatzeko kanpainak martxan jarri ditu, San Telmoko garapen soziokulturala eta elkar harremana hobetzeko asmoz:

Alde batetik, 18 urtetik gorako herritarrei San Telmo Bazkide egiteko aukera eskaintzen da, urteko 15 euro ordainduz. Horrela, mesedegarri zaizkion hainbat abantaila izango ditu, museora sartzeko eta erakusketak ikusteko sarrera doan izango ditu bazkideak baita jardueren informazioaren harrerara joateko ere. Posibilitate hauek guztiak hiriko kultura txartelak eskaintzen dituen aukerei gehitze zaizkio, Donostia Kultura txartelari. Gaur egun, 300 lagun inguru dira museoko bazkide. Gainera, Bazkide Babeslea modalitatearen bitartez, nahi duenak, era konprometituago batean parte har dezake museoaren garapenean. Nabarmentzekoa da STM Bazkidea txartelean Kultura Bonua erabiltzeko aukera.

Enpresa eta erakundeei dagokienez, museoak Kide Korporatiboa izateko Programa sortu du, gizartearekin konprometituta daudenei eta zentroaren garapenean parte hartu nahi dutenei zuzendua. Museoak erakundeei parte hartzeko bideak ireki nahi dizkie egiten diren hezkuntza, gizarte eta kultura arloko proiektuei babesa emateko. Trukean museoak onuragarri zaizkien abantailak eskainiko dizkie: errekonozimendu publikoa, inaugurazioetara eta ekimen berezietara etortzeko gonbidapenak, sarrera doan, aretoak erabiltzeko aukera, etab. Ildo horretan, aipatzekoak dira bai erakundeekin (Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia) dituen hitzarmenak, eta baita enpresekin sortu dituen loturak, bere patronoentzako programak medio. Honi esker, EiTB, Altuna y Uría eta Kutxa dira gaur patrono pribatuak.